Kính mời

Ngày 10-10-1889,
khi tới thăm Tháp Eiffel, nhà phát minh trứ danh người Mỹ Thomas Edison
đã viết vào sổ vàng lưu niệm ở đây những lời lẽ trân trọng đến mức tưởng
như không còn gì đáng trân trọng hơn:
Xin gửi tới Ngài Eiffel,
Công Trình Sư dũng cảm đã xây dựng nên mô hình khổng lồ và kỳ diệu của công nghệ hiện đại,
lòng kính trọng và sự ngưỡng mộ cao nhất của tôi dành cho tất cả các kỹ sư (đã tham gia xây dựng Tháp),
và Ngài Kỹ Sư Vĩ Đại.
Ký tên: Thomas Edison.
Sự trân trọng tột
cùng đó hoàn toàn xứng đáng với một con người không chỉ tạo ra một Tháp
Eiffel huyền thoại, mà còn là đồng tác giả của Tượng Nữ Thần tự Do bất
hủ ở Mỹ, và là tác giả của hàng chục công trình sắt thép khổng lồ nổi
tiếng khác trên khắp thế giới, trong đó có Cầu Long Biên ở Hànội, Cầu
Tràng Tiền ở Huế và Kết Cấu Nhà Bưu Điện Sàigòn.

Cầu Long Biên đầu thế kỷ 20

Cầu Tràng Tiền, Huế (ảnh mới chụp gần đây)

Nhà Bưu Điện Sàigòn bên ngoài và bên trong (ảnh 2001)
Nhưng cuộc sống đôi khi rất nghịch lý: Người đời thường để ý đến công trình của ông nhiều hơn chính bản thân ông.
Năm 1889, khi chứng
kiến đám đông nườm nượp kéo đến chiêm ngưỡng chiếc Tháp Eiffel, tác giả
của chiếc Tháp đã phải thốt lên: "Tôi phát ghen lên với nó, vì nó còn
nổi tiếng hơn tôi!".
Trong bài báo
"Gustave Eiffel: The Man Behind The Masterpiece" (Gustave Eiffel: Người
đứng sau công trình kiệt tác), Karen Plumley viết:
"Mặc dù Eiffel tự
hào với cái Tháp huyền thoại mang tên ông, nhưng ông thường cảm thấy
chính huyền thoại đó lại cản trở công chúng biết đến ông hơn như một kỹ
sư và nhà nghiên cứu tài ba. Khi Eiffel lấy tên mình để đặt cho ngọn
Tháp, đó là một biểu hiện chính đáng của lòng kiêu hãnh, nhưng rồi chính
ông phải lấy làm ân hận. Trải qua thời gian, cái tên đó và công trình
đó hợp nhất làm một, trong khi tác giả đứng đằng sau công trình bất hủ
đó thì dần dần bị quên lãng trong bóng tối của chính công trình sáng tạo
của mình".

Cầu Long Biên, một tác phẩm của Eiffel, một trong những dấu ấn biểu tượng của Hànội
Vậy thiết tưởng đã
đến lúc chúng ta phải biết rõ Alexandre Gustave Eiffel (1832-1923),
người đã để lại trên thế gian này những kỳ đài bất hủ không thể nào
quên, và đặc biệt đã để lại trên đất Việt Nam của chúng ta một kiệt tác
về kết cấu và nghệ thuật – Cầu Long Biên Hànội, một "con rồng của Thăng
Long" trong thế kỷ 20.
Một Gustave Eiffel đa tài và lãng mạn:

Alexandre Gustave
Eiffel sinh ngày 15-12-1832 tại Dijon, Pháp. Là một người đa tài, làm
nhiều việc, giỏi nhiều nghề, nhưng ông nổi danh với tư cách một kỹ sư
tài ba về kết cấu thép và nền móng. Tuy nghề nghiệp luôn đòi hỏi những
tính toán chính xác đến mức khắt khe, bản tính ông lại rất lãng mạn,
thích tự do phóng khoáng, không chấp nhận sự gò bó áp đặt, thích sống
theo hứng thú của bản thân, ngưỡng mộ văn chương cổ điển, ngốn ngấu đọc
Voltaire, Zola, Hugo, và nhiều tác giả khác.
Với bản tính đó,
Eiffel là người sống đầy nhiệt huyết, hăng say hoạt động trên nhiều lĩnh
vực: Vừa là một công trình sư bậc thầy, vừa là một nhà doanh nghiệp
lớn, vừa là một nhà nghiên cứu khoa học: Ngoài những công trình bằng
xương bằng thịt mà ai cũng thấy, ông đã để lại cho đời 31 cuốn sách và
rất nhiều bài khảo cứu về kết cấu công trình và kết cấu nền móng. Ông
được coi là vua – nhà tiên phong – trong lĩnh vực kết cấu thép. Nhiều
phương pháp xử lý kết cấu của ông đến nay vẫn được áp dụng và đã trở
thành kinh điển.
Làm việc phi thường
nhưng Eiffel được ông Trời ban cho một sức khoẻ hiếm có: Ngoài 80 tuổi
vẫn bơi khoẻ, đấu kiếm tốt, mãi đến năm 1923 mới mất, thọ 91 tuổi. Hiếm
có một danh nhân, một nhân vật nào đạt tới vinh quang tột đỉnh lại có
tuổi thọ cao đến thế! Ông được người đời kính trọng và yêu mến, phần
thưởng danh dự do các chính phủ trên thế giới trao tặng cho ông nhiều
đến mức không đếm xuể.
Tính cách năng
động, tháo vát, thông minh, nhanh nhạy của Eiffel không làm ta ngạc
nhiên nếu ta biết rõ nguồn gốc xuất thân của ông: Ông nội của Eiffel
từng dựng nên một doanh nghiệp sản xuất thảm rất giầu có tại Pháp, đem
lại một đời sống tiện nghi cho nhiều thế hệ trong dòng họ Eiffel.

Cha của Eiffel tham
gia quân đội Napoléon Bonaparte từ năm 16 tuổi. Mẹ của Eiffel là một
phụ nữ rất thông minh tháo vát. Bà có một cái đầu sắc sảo trong buôn
bán. Bà không những lo lắng chăm sóc cậu con trai trong việc học hành
lúc nhỏ, mà còn tạo dựng nên hai doanh nghiệp lớn, một về cung ứng than
và một về cung ứng hàng hoá đường biển, cả hai đều làm ăn phát đạt. Sau
này chính bà đã giúp Eiffel tạo dựng nên một doanh nghiệp riêng. Hai mẹ
con gắn bó yêu thương nhau suốt đời.
Năm 1862, tròn 30
tuổi, Eiffel thành hôn với cô Marie Guadelet, cháu của Edouard Régneau,
một nhà ủ rượu bia nổi tiếng. Hai vợ chồng sống với nhau được 15 năm
hạnh phúc, sinh được 5 người con, trước khi Marie mắc chứng viêm phổi
rồi mất năm 1887. Đau đớn vì sự ra đi của vợ, Eiffel sống độc thân trong
36 năm còn lại, không hề đi bước nữa.
Trong thời trẻ,
Eiffel chiụ ảnh hưởng nhiều nhất bởi hai người: Một là ông chú
Jean-Baptiste Mollerat, một nhà hoá học thành đạt, người đã phát minh ra
quy trình chưng cất giấm từ thùng gỗ; Hai là Michel Perret, một nhà hoá
học khác trong vùng. Cả hai nhà hoá học này dành rất nhiều thời gian
chuyện trò với Eiffel, nhồi nhét vào đầu cậu bé hàng đống tư tưởng, từ
chuyện hoá học, khai thác hầm mỏ cho tới chuyện tôn giáo và triết học.
Ông chú Mollerat
không chỉ là một người đàn ông đáng kính về khoa học, mà còn là một
người có tư tưởng cộng hoà mạnh mẽ. Có lần ông nói với Eiffel: "Này con
trai, cháu hãy nhớ rằng tất cả bọn vua chúa đều là đồ xấu xa!". Câu nói
này có thể gây tổn thương đối với cha mẹ Eiffel, bởi dẫu sao cha Eiffel
cũng đã từng phục vụ dưới triều đại Napoléon – vị hoàng đế lừng danh thế
giới. Tuy nhiên, tư tưởng của ông chú đã dần dần ảnh hưởng đến Eiffel,
biến Eiffel thành một người có thiên hướng cộng hoà. Thiên hướng này đã
có dịp biểu lộ rõ rệt khi cậu bé trưởng thành: Eiffel trở thành một đồng
tác giả không thể thiếu của Tượng Nữ Thần Tự Do.
Thủa cắp sách tới
trường, Eiffel là một cậu bé đặc biệt thông minh và tò mò, nhưng không
chuyên cần lắm. Tại trường Lycée Royal (Trung Học Hoàng Gia), cậu cảm
thấy các môn học ở đó nói chung nhàm chán, buồn tẻ, không khí nhà trường
tù hãm, đến lớp chỉ phí thời gian. Mãi đến hai năm cuối phổ thông
Eiffel mới tìm thấy sở thích của mình, nhưng không phải trong các môn kỹ
thuật hoặc công nghệ, mà là lịch sử và văn chương! Từ đó Eiffel mới
thật sự thích học, kết quả học tập của cậu được cải thiện rõ rệt và cuối
cùng Eiffel đã tốt nghiệp trung học xuất sắc trong cả các môn nhân văn
lẫn khoa học.
Sau khi tốt nghiệp
trung học Eiffel lên Paris, theo học tại Collège Sainte Barbé để luyện
thi vào École Polytechnique – trường Đại Học Bách Khoa nổi tiếng thế
giới. Nhưng chàng sinh viên bản tính lãng mạn không thể kìm nén được
tình yêu say đắm đối với Paris hoa lệ. Anh dành hầu hết thì giờ rỗi để
bơi lội trên Sông Seine, thăm Bảo Tàng Louvre, đi xem kịch tại Nhà Hát
Opera. Kết quả là anh không chuẩn bị đủ kiến thức cho kỳ thi vào Đại Học
Bách Khoa. Anh thi trượt, nhưng không hề lãng phí thì giờ vào việc buồn
nản, mà lại thi ngay vào École Centrale des Arts et Manufactures, một
dạng trường bách khoa khác, có xu hướng tự do cởi mở hơn, và được đánh
giá là một trong những trường đào tạo kỹ thuật và công nghệ hàng đầu
Châu Âu thời bấy giờ.
Đến lúc đó Eiffel
vẫn tuyên bố hoá học là mục tiêu chủ yếu của đời ông. Ông chú Mollerat
cũng hứa sẽ dành cho nhà hoá học tương lai một chỗ làm tại những trung
tâm sản xuất giấm của ông ở Dijon. Tuy nhiên, năm 1855, gần đến lúc
Eiffel lĩnh bằng tốt nghiệp thì xẩy ra chuyện xích mích giữa cha mẹ
Eiffel với ông chú. Hai bên nặng mặt với nhau, hậu quả là lời hứa của
ông chú về chỗ làm dành cho Eiffel cũng bị huỷ bỏ, Eiffel phải tìm một
định hướng mới cho tương lai.
Người thông minh làm gì cũng thông minh:
Quả là "trong cái
rủi có cái may", việc thất hứa của ông chú lại dẫn Eiffel tới một bước
ngoặt: Thay vì trở thành nhà hoá học, ông lại kiếm được một chân quản lý
dự án xây dựng cầu đường sắt trong công ty kỹ thuật của Charles Nepveu
thuộc Hội Kỹ Thuật Dân Sự Pháp. Chẳng bao lâu sau, công ty Nepveu vỡ nợ,
một công ty của Bỉ mua lại công ty này, sự nghiệp của Eiffel tưởng
chừng gặp cơn bĩ cực nhưng hoá ra lại đến ngày thái lai: Ông chủ mới
thuê luôn Eiffel làm việc với tư cách trưởng nhóm nghiên cứu kỹ thuật
của công ty.
Tại Việt Nam những
năm 1950-1960, một chuyên gia nổi tiếng về kết cấu và nền móng là kỹ sư
Phạm Đình Biều thường tâm sự với học trò của ông rằng chuyện "cải
nghiệp" của Eiffel dạy chúng ta 2 bài học: Một, người thông minh làm gì
cũng thông minh. Hai, người trí thức chân chính và thực sự có tài phải
là người có khả năng tự học, tự nghiên cứu. Một nền giáo dục tốt không
phải là nền giáo dục chỉ lo nhồi nhét kiến thức hàn lâm cho học trò, mà
quan trọng nhất là phải biết gợi mở để học trò say mê môn học, từ đó họ
có thể tự học, tự nghiên cứu. Một nhà sư phạm không hiểu điều này sẽ
không bao giờ hiểu được tại sao một người được đào tạo thuần tuý về hoá
học như Eiffel lại có thể trở thành một kỹ sư kết cấu bậc thầy, không
cần qua một trường đào tạo chuyên môn về xây dựng và kết cấu nào cả.
Niềm say mê tự học có giá trị gấp hàng trăm lần so với lối học khoa cử
chỉ cốt giành giật bằng cấp và danh vọng.

Trở lại Eiffel, năm
1858, ông đã tạo nên một "cú" đột phá đầu tiên trong đời: Ông được giao
trách nhiệm xây dựng một chiếc cầu bằng thép vượt qua sông Garonne gần
thành phố Bordeaux, dài khoảng 500m, và chỉ sau 2 năm công trình đã được
hoàn thành mỹ mãn, gây một tiếng vang lớn trong giới chuyên môn cầu
cống! Chính trong dịp này Eiffel đã có một phát minh kỹ thuật nổi tiếng –
sáng tạo nên Hệ nén thuỷ lực (một hệ thống máy vận hành nhờ nước, hơi
nước và khí nén) – cho phép đóng các vật liệu làm nền móng sâu xuống
lòng đất tới 25m. Nhờ đó, không những công trình được khánh thành đúng
thời hạn mà còn làm cho Eiffel nổi danh như một nhà phát minh và một kỹ
sư tài ba.
Năm 1864, lúc này
đã có vợ và cư trú tại Paris, với sự giúp đỡ của bà mẹ, Eiffel cho ra
đời công ty riêng của mình. Trong 20 năm tiếp theo Eiffel đã phát triển
và hoàn thiện hàng loạt phương pháp kỹ thuật mới và áp dụng ngay những
phương pháp đó vào trong những công trình của mình. Chẳng hạn, trong khi
thiết kế gian đầu tiên cho Palais des Machines (Gian trưng bầy máy móc)
của Triển Lãm Quốc Tế Paris năm 1878, Eiffel đã tạo ra những hệ vì kèo
và vòm mái thép cứng hơn nhưng lại nhẹ hơn. Cấu trúc mới này có hình
dạng như những mạng lưới vừa rất đẹp mắt vừa có sức chịu đựng rất lớn,
bất chấp gió bão.
Một trong những dự
án lớn của Công Ty Eiffel là xây dựng chiếc cầu Sioule, cao 80m so với
mặt sông Sioule, đạt kỷ lục một trong những chiếc cầu cao nhất thời bấy
giờ. Dự án này cho phép Eiffel thử nghiệm ba sáng kiến mà sau này ông đã
áp dụng vào việc xây dựng Tháp Eiffel: Sử dụng loại thép có chạm trổ
thay cho loại thép nặng, giòn, dễ vỡ thường vẫn được sử dụng thời đó.
Ông khám phá ra rằng thép chạm trổ cứng hơn, dẻo dai hơn, chịu đựng được
những cơn gió mạnh tốt hơn. Ông cho uốn cong bờ mép của những chân cột
móng mà trước đó thường là hình vuông hoặc hình chữ nhật, do đó móng
được ổn định hơn và bền hơn. Ông phát triển một hệ thống được gọi là
"launching" trông như một cái cưa khổng lồ, trong đó sử dụng những bộ
phận cân bằng cho phép dịch chuyển các cấu kiện riêng lẻ một cách dễ
dàng hơn vào đúng vị trí cần thiết trong công trình.
Cứ như thế, danh
tiếng của Eiffel càng ngày càng tăng lên theo danh mục các dự án của
ông: Những chiếc cầu lắp ghép làm sẵn cho quân đội hành quân, Cửa hàng
Bon Marché nổi tiếng ở Paris, giàn khung Nhà Thờ Đức Bà Paris, và khung
thép Tượng Nữ Thần tự Do – công trình tuyệt tác trước khi ra đời Tháp
Eiffel huyền thoại của ông.
Tượng Nữ Thần tự Do:

Tượng Nữ Thần Tự Do
với tên đầy đủ là Tự Do Soi Sáng Thế Giới (La liberté éclairant le
monde/Liberty Enlightening the World), là một món quà đặc biệt của nước
Pháp dành tặng nước Mỹ nhân dịp kỷ niệm tròn 100 năm ngày nước Mỹ tuyên
bố độc lập (thoát khỏi ách thống trị của đế quốc Anh).
Cách Mạng Pháp 1789
là ngọn cờ thúc đẩy tư tưởng tự do, bình đẳng, bác ái lan rộng ở Pháp
rồi ra toàn thế giới trong suốt những năm tháng tiếp theo. Một trong
những người Pháp đi tiên phong trong trào lưu này là Édouard René
Lefèvre de Laboulaye, một nhà chính trị kiêm nhà văn chuyên viết về lịch
sử Mỹ. Chính ông là người đề xuất ý tưởng tặng nước Mỹ một món quà để
ca ngợi nền tự do. Ý tưởng của ông lập tức được chính phủ Pháp ủng hộ,
và việc thiết kế mỹ thuật được giao cho nhà tạc tượng trứ danh
Frédéric-Auguste Bartholdi.
Bartholdi đã thiết
kế nên hình ảnh một phụ nữ khoẻ mạnh có nét đẹp kinh điển như những bức
tượng Hy Lạp cổ đại với kích thước khổng lồ ở tư thế đứng thẳng, đầu đội
vương miện với 7 tia hào quang toả ra tượng trưng cho 7 biển và lục địa
trên trái đất, tay trái mang một phiến đá ghi dòng chữ "JULY IV
MDCCLXXVI", tức là "Tháng Bẩy, Ngày 4 Năm 1776" (ngày độc lập của Mỹ),
tay phải giương cao bó đuốc của tự do, thân mặc tấm áo choàng phủ kín
tới chân.
Nhưng ngay lập tức Bartholdi phải đối mặt với 2 bài toán nan giải:
• Làm thế nào để bức tượng khổng lồ có thể tháo rời ra từng bộ phận để chuyên chở sang Mỹ?
• Bức tượng sẽ được
dựng trên Đảo Tự Do trong Cảng New York, vậy phải làm thế nào để nó
chịu đựng được gió bão rất mạnh ngoài biển Đại Tây Dương?
Người thích hợp nhất có thể giúp Bartholdi giải 2 bài toán hóc búa đó không thể là ai khác Gustave Eiffel!
Tượng Nữ Thần Tự Do trên Đảo Tự Do, Cảng New York, biểu tượng nổi tiếng của nước Mỹ

Vào thời điểm này,
tên tuổi Eiffel đã được nhiều người biết đến như một công trình sư tài
ba từng xây dựng nên những công trình khổng lồ có kết cấu phức tạp và
chắc chắn, vì thế ông được mời giúp Bartholdi xây dựng Tượng Nữ Thần tự
Do. Ngay lập tức Eiffel hưởng ứng và bắt tay vào việc.
Trước hết, bài toán
thứ nhất được giải bằng cách "cắt rời thân thể" Nữ Thần Tự Do ra làm
350 mảnh rồi chất lên chiếc thuyền buồm mang tên Isère để chở sang Mỹ.
Tới Mỹ, nó được đưa lên một hòn đảo có tên là Đảo Tự Do (Liberty Island)
ở cửa sông Hudson nhìn ra cảng New York (New York Harbour).
Để giải bài toán
thứ hai, Eiffel xây dựng một hệ thống cốt sắt làm cốt lõi bên trong để
lắp ghép 350 mảnh đồng, tạo nên một bức tượng cao 46m, nặng tổng cộng
204 tấn, đứng trên một bệ cao 45,7m (bệ do người Mỹ xây dựng). Riêng
cánh tay giơ bó đuốc đã dài tới 12m, ngón trỏ dài 2,4m, cái đầu tính từ
cằm tới vuơng miện cao 5m, riêng cái miệng rộng 1m. Ngày nay du khách
tới thăm bức tượng sẽ phải leo 354 bậc thang để lên tới vương miện. Bản
thân vương miện là một "gian phòng" rộng với 25 cửa sổ, trông từ xa như
25 viên đá quý cài trên vương miện. Tổng cộng bức tượng bao gồm 31 tấn
đồng và 125 tấn thép. Các tấm đồng làm bề mặt bức tượng có chiều dày
2,37 mm, được ghép với nhau sao cho cách ly với khung thép bằng những
tấm cách điện để tránh hiệu ứng pin kim loại làm rỉ chỗ ghép do hơi nước
biển gây nên.

Mặc dù được hai tài
năng xuất chúng là Bartholdi và Eiffel phối hợp thực hiện, dự án này
vẫn không thể nào hoàn thành kịp thời hạn kỷ niệm 100 năm nước Mỹ độc
lập (1876), mà phải đợi tới mười năm sau, tức 1886, Tượng Nữ Thần Tự Do
mới được tổng thống Mỹ Groover Cleveland chính thức cắt băng khánh
thành.
Trong bài báo
"Gustave Eiffel: The Man Behind The Masterpiece" (Gustave Eiffel: Người
đứng sau tác phẩm bậc thầy), ký giả Karen Plumley viết: "Eiffel dựng một
khung thép để gắn các tấm kim loại vào đó, và đặt nhiều chùm thép thẳng
đứng cắm sâu vào trong bệ đá granite của nền móng để giữ cho bức tượng
khổng lồ đứng vững. Kết quả là có một bức tượng nhẹ hơn (so với tượng
đặc) nhưng vẫn đảm bảo chắc chắn, có khả năng chịu đựng được một tải
trọng khổng lồ và hàng loạt tác động khắc nghiệt khác. Một lần nữa,
Eiffel đã chứng minh khả năng của ông trong việc giải quyết những bài
toán kỹ thuật phức tạp và khó khăn nhất, trong đó sử dụng những kỹ thuật
mà trước đó không ai dám làm".
Bách khoa toàn thư
Wikipedia cho rằng thiết kế kết cấu của Eiffel là điều kiện không thể
thiếu để biến dự án Tượng Nữ Thần Tự Do khổng lồ thành hiện thực.

Kể từ 1886, kiệt
tác văn hoá này nhanh chóng trở thành biểu tượng quốc gia của nền tự do ở
Mỹ, đem lại niềm kiêu hãnh cho người Mỹ, trở thành một tâm điểm thu hút
khách du lịch và di dân từ khắp thế giới đến Mỹ, thúc đẩy nền kinh tế ở
đây phát triển mạnh mẽ chưa từng có [Một số người Mỹ sống ở Pháp rất
hài lòng với món quà mà người Pháp đã dành tặng cho đất nước họ, vì thế
họ trả ơn người Pháp bằng cách xây dựng một phiên bản Tượng Nữ Thần Tự
Do ở Pháp. Phiên bản này cũng bằng đồng, cao 11m (khoảng ¼ bức tượng ở
New York) đã được dựng lên tại hòn đảo Thiên Nga cách Tháp Eiffel khoảng
2km về phía bắc. Tại Việt Nam những năm đầu thế kỷ 20, cũng từng xuất
hiện một phiên bản Tượng Nữ Thần Tự Do với kích thước nhỏ cao 2,85m, dân
gian gọi là "Tượng Bà Đầm Xoè", lúc đầu được triển lãm trong Hội Chợ
Đấu Xảo Hànội (Cung văn hoá hữu nghị hiện nay), sau được chuyển về Vườn
Hoa Chí Linh (vườn hoa trước cửa Ngân Hàng Trung Ương hiện nay), sau đó
đã được đặt trên nóc Tháp Rùa, rồi lại chuyển về Vườn Hoa Cửa Nam, cuối
cùng bị giật đổ ngày 01-08-1945 dưới thời chính phủ Trần Trọng Kim, vì
bị coi là biểu tượng của nhà nước thuộc địa].
Bước sang năm 1887,
chưa kịp nghỉ ngơi nhấm nháp vinh quang do Tượng Nữ Thần tự Do mang
lại, Eiffel đã gặp cảnh "hoạ vô đơn chí": Vợ ông mắc bệnh nặng và ra đi
vĩnh viễn. Nỗi đau chia tay người vợ yêu thương chưa kịp hồi phục thì
một tai hoạ thứ hai giáng lên đầu ông, liên quan đến việc làm ăn với
Công Ty Kênh Đào Panama của Pháp do Ferdinand de Lesseps lãnh đạo.
Theo hợp đồng ký
kết với công ty Lesseps, Công ty Eiffel tiến hành thiết kế và xây dựng
những chốt khoá đóng mở cho kênh đào này. Nhưng không may, do quản lý
kém, công ty Lesseps bị vỡ nợ, làm trắng tay hàng trăm ngàn nhà đầu tư
Pháp. Một cuộc điều tra được mở ra, trong đó tất cả những ai dính líu
đến việc sử dụng nguồn vốn đầu tư đều bị luật pháp hỏi thăm, Eiffel
không phải là ngoại lệ... Nếu bị kết án, ông có thể sẽ phải đối mặt với
một bản án tù ít nhất 2 năm. Nhưng sau 5 năm điều tra, Eiffel được chứng
minh là vô can. Tuy vậy, cuộc điều tra đã làm ông mệt mỏi, dẫn tới
quyết định về hưu vào năm 1893, khi ông đương chức chủ tịch hội đồng
quản trị công ty.
Nhưng trong hoạn
nạn mới rõ mặt anh hùng: Chính trong những ngày tháng mệt mỏi nhất vì
phải đối mặt với cuộc điều tra, Eiffel đã làm nên công trình huyền thoại
của đời mình - Tháp Eiffel!
Huyền thoại Eiffel:

Để kỷ niệm 100 năm
Cách Mạng Pháp (1789 – 1889), nhà nước Pháp quyết định tổ chức Hội Chợ
Triển Lãm Quốc Tế tại Paris vào năm 1889, với một cổng chào kiểu vòng
cung khổng lồ bằng sắt thép sẽ được dựng trên Quảng Trường Tháng Ba
(Champs de Mars) bên bờ sống Seine, nhằm phô trương sức mạnh công nghiệp
và khoa học kỹ thuật của nước Pháp với thế giới. Trong 700 đề án thiết
kế dự thi, đề án của Gustave Eiffel được chấp thuận vì nó đẹp nhất, chắc
chắn nhất, rẻ nhất.
Khởi công từ giữa
năm 1887, khánh thánh giữa năm 1889, Tháp Eiffel trở thành ngọn tháp cao
nhất thế giới vào thời điểm đó (324m), trong đó phải huy động tới 300
công nhân lắp ghép 18038 cấu kiện sắt thép với 2 triệu rưỡi đinh rivets.
Lúc đầu, việc xây
dựng Tháp bị công chúng phản đối dữ dội, vì bị coi là chướng mắt, kỳ
quái, phá hỏng vẻ đẹp truyền thống cổ kính của Paris hoa lệ. Một trong
những người phản đối mạnh nhất là nhà văn nổi tiếng Guy de Maupassant.
Nhà văn này tuyên bố ông sẽ thường xuyên leo lên Tháp Eiffel để ăn trưa,
làm mọi người sửng sốt không hiểu. Khi được hỏi tại sao, Maupassant trả
lời: "Vì đó là cách tốt nhất để không nhìn thấy cái chướng mắt do Tháp
Eiffel gây ra".

Nhưng ngay từ những
ngày đầu mở cửa cho khách vào xem, Tháp Eiffel đã thu hút nườm nượp
người đến Paris. Riêng năm 1889 đã có gần 2 triệu khách đến tham quan,
đạt kỷ lục về du lịch trên thế giới vào thời điểm bấy giờ. Từ đó đến nay
Tháp Eiffel càng ngày càng nổi tiếng. Tính đến 2002, tổng số khách du
lịch tới thăm kể từ ngày khánh thành đã lên tới hơn 200 triệu người,
mang lại cho nước Pháp một lợi nhuận kếch xù, vượt quá mọi dự tính lúc
ban đầu. Riêng năm 2006 vừa qua, số khách tới thăm đạt mức kỷ lục:
6.719.200 người, tiếp tục giữ kỷ lục du lịch của các công trình xây dựng
trên thế giới.
Nhưng vượt lên trên
nguồn lợi kinh tế, Tháp Eiffel đã trở thành biểu tượng kiêu hãnh của
nước Pháp nói chung và của Paris nói riêng. Trong thế kỷ 20, rất nhiều
tháp khác cao hơn Tháp Eiffel đã được dựng lên trên thế giới, nhưng
không có một tháp nào có thể sánh nổi với Tháp Eiffel về vẻ đẹp và sự
nổi tiếng. Người Pháp tự hào vì nó, người nước ngoài háo hức muốn được
diện kiến nó. Người ta truyền tụng nhau: "Đến Paris mà chưa đến Tháp
Eiffel thì cũng coi như chưa đến!".
Vậy mà có một kẻ muốn đánh sập Tháp Eiffel, đó là Adolf Hitler!

Ngày 23-08-1944,
liệu chừng sẽ phải rút khỏi Paris vì không chống đỡ nổi các mũi tấn công
của đồng minh, Hitler ra lệnh cho Dietrich von Choltitz, tổng chỉ huy
quân đội Đức tại Paris:"Không được để Paris rơi vào tay kẻ thù, trừ khi
nó đã hoàn toàn trở thành một đống gạch vụn!". Nhưng không hiểu sao,
Choltitz không tuân lệnh chủ, rút lui khỏi Paris mà không phá huỷ. Tại
sao Choltitz hành xử như vậy? Có nhiều giải thích trái ngược. Đây là một
dấu hỏi còn bỏ ngỏ của lịch sử.
Lẽ ra thì Hitler
cũng chẳng có dịp diện kiến Tháp Eiffel, vì theo kế hoạch ban đầu, Tháp
chỉ được phép tồn tại trong 20 năm, nghĩa là đến 1909 sẽ phải tháo dỡ.
Thực ra Eiffel đã thiết kế sao cho Tháp có thể dễ dàng tháo dỡ ngay sau
khi Hội Chợ Triển Lãm 1889 kết thúc. Nhưng như chúng ta đã thấy: Nó
không bị tháo dỡ và đã tồn tại cho đến ngày nay! Tại sao vậy? Đơn giản
vì nó đã trở thành niềm kiêu hãnh của nước Pháp, đem lại uy tín khoa học
kỹ thuật và ích lợi kinh tế cho nước Pháp vượt quá sự mong đợi.

Ngày nay người ta
không thể hình dung một Paris không có Tháp Eiffel. Trái ngược với giới
văn nghệ sĩ cuối thế kỷ 19, các nhà văn, nhà thơ, hoạ sĩ ngày nay đã lấy
Tháp Eiffel làm nguồn cảm hứng để sáng tác. Tháp Eiffel đã trở thành
một huyền thoại! Gần đây, nó đã cùng với Tượng Nữ Thần Tự Do lọt vào
danh sách 20 công trình cuối cùng được đề cử trong cuộc bình chọn 7 kỳ
quan mới của thế giới do tổ chức phi lợi nhuận NOWC (New Open World
Corporation) tổ chức (kết quả bình chọn cuối cùng đã được công bố ngày
07-07-2007 tại Lisbon, Bồ Đào Nha).
Trong 30 năm cuối
đời, Eiffel sống và làm việc trong cái tháp mang tên ông theo cả nghĩa
đen lẫn nghĩa bóng. Ông đã tìm cách tận dụng chiếc Tháp vào những mục
đích mang lại lợi ích thiết thực: Ông xây dựng trạm quan sát thiên văn,
phòng thí nghiệm thủy động lực học và phòng nghiên cứu thông tin liên
lạc ngay trên các tầng của Tháp. Ông đắm mình trong những phòng nghiên
cứu đó, cống hiến hết sức mình cho những nghiên cứu mới lạ cho đến hơi
thở cuối cùng. Cũng chính trong những năm tháng này, ông đã thiết kế Cầu
Long Biên Hànội, Cầu Tràng Tiền Huế, và Nhà Bưu Điện Sàigòn.
Kết:
Ngày 27-12-1923, Eiffel ra đi một cách nhẹ nhàng tại nhà riêng, thọ 91 tuổi.
Đối với
chúng ta, những người Việt Nam, tên tuổi Eiffel sẽ mãi mãi được ghi nhớ
không chỉ như một công trình sư lỗi lạc đã để lại cho nhân loại những kỳ
đài kiệt tác, mà còn là cha đẻ của những công trình đã trở thành dấu ấn
ba miền của đất nước: Cầu Long Biên Hànội, Cầu Tràng Tiền Huế và Nhà
Bưu Điện Sàigòn.
Bài viết này xin được thay cho một nén hương tưởng nhớ ông
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét